http://www.omorfimani.gr/
Λαογραφία Μάνης

Το παλιό Λιοτριβίο της Γαρδενίτσας.

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr

Φωτογραφίες και κείμενα:Γιαννης Μπεκακος

Η ελαιοσυγκομιδή τα παλιά χρόνια στη Μάνη γινόταν με πάνινα Λιόπανα,με το χέρι και μέ ποδιά που φορούσανε στη Μέση(τη φοράνε και σήμερα) μέχρι να γεμίσει.

Αφου μάζευανε ακόμα και το χαμολόι έβαζαν τον καρπό της ελιάς σε τσουβάλια(Πάνινα σακιά) και πηγαίνανε οι Λυτριβάριδες με τα Γαιδούρια η τα Μουλάρια στην Έρημο, τον Μέζαπο, τη Καρίνια κ.τ.λ Φορτώνανε τα Τρίριγα Τσουβάλια (αριστερα-Δεξια και Πανοφόρτη) για να πάνε το καρπό στο λιοτρίβι και να γίνει ο τρύγος του λαδιού μέσα σ’ αυτό. Τότε τα Λιιτριβεία ήταν εξολοκλήρου χειροκίνητα με Γαϊδούρια ή Μουλάρια.Τα «λιθάρια» συρόταν από το Γαϊδούρι ή το Μουλάρι γύρω – γύρω,κι έσπαζε(πολτοποιούσε) τις ελιές. Χειροκίνητο ήταν το πιεστήριο(Πρέσα,Μηχανή), που το δούλευαν άνθρωποι, γυρίζοντας πέρα – δώθε ένα κορμό. Η Μηχανή-Πιεστήριο συνδεόταν με έναν όρθιο περιστρεφόμενο άξονα, τη «Μανέλα», που ολόγυρά της τυλίγονταν και ξετυλίγονταν ένα χοντρό καραβόσκοινο με το «βίντζι». Το βίντζι, συνδεόταν με τον κορμό του πιεστηρίου για να το κατεβάζει και να αυξάνει τη πίεση.

Στη μέση του λιοτριβιού, ήταν ένα ψηλό πετρόχτιστο αλώνι. Επειδή πάνω σ’ αυτό το πέτρινο αλώνι γύριζαν τα λιθάρια, όλο το τμήμα αυτό του λιοτριβιού λεγόταν «λιθάρια». Στη μέση αυτού του αλωνιού υψωνόταν όρθιος ένας άξονας και από αυτόν ένας άλλος κάθετα (οριζόντια) αυτού, που έμπαινε στο κέντρο του κυκλικού λιθαριού. Ο τελευταίος άξονας προχωρούσε γυρτός και έβγαινε έξω από την περιφέρεια του αλωνιού. Εκεί έστεκε το άλογο, όπου με μια λαιμαριά και τα ανάλογα λουριά το έδεναν στα «λιθάρια».

Όταν ερχόταν η ώρα να αλέσεσουν το λιθάρια, ο καραβοκύρης έβαζε τον καρπό επάνω στο αλώνι(Χαμουράτζα) γύρω – γύρω στη γυρτή προς τα μέσα επιφάνειά του. Έδινε μια βιτσιά στο Γαιδούρι του, κι αυτός από πίσω τρέχοντας με το φτυάρι στο χέρι έριχνε λίγο – λίγο τον καρπό μπροστά στο λιθάρι («τάιζε τα λιθάρια»), στην επίπεδη επιφάνια του αλωνιού.

Για να γίνει καλύτερη και γρήγορη η σύνθλιψη του καρπού, έπρεπε το Μουλάρι ή το Γαιδούρι να τρέχει και ο καραβοκύρης βίτσιαζε και χούγιαζε το Μουλάρι να τρέχει, περνούσε τη βίτσια πίσω στο σβέρκο του ή στο ζουνάρι του, για να λευτερώσει τα χέρια του, κι άρπαζε το φτυάρι για να «ταΐζει» τα λιθάρια. Όταν όλος ο καρπός ριχνόταν στα λιθάρια, συνθλιβόταν καλά και γινόταν τέλειο το «χαμούρι», σταματούσαν τα ζώα ή το Ζώο για να φάει και να ξεκουραστεί στο παχνί του.Με μία Κανάτα πήγαινε το «χαμούρι» και το άδειαζε σε ειδική μεγάλη κασόνα που ήταν στο άλλο Δωμάτιο κοντά στο πιεστήριο ή αλλιώς Μηχανή.

Στο άλλο Δωμάτιο του Λιτριβίου που συνδεότανε με το Δωμάτιο που ήταν τα Λιθάρια με μία Μεγάλη Διπλή ξύλινη Πόρτα, ήταν τα υπόλοιπα τμήματα: στο βάθος δεξιά ήταν η φωτιά με το μεγάλο καζάνι για το «θερμό», απαραίτητο για το μεγάλο καθάρισμα του λαδιού. Εκεί καίγονταν τεράστια κούτσουρα ελιάς. Πιο πέρα ήταν στημένο το πιεστήριο(Μηχανή-Πρέσσα) και μπροστά του η ξύλινη κασέλα για να πέφτει το λάδι. Εκεί κοντά ήταν και η μεγάλη κασόνα που έριχναν το χαμούρι. Έπαιρναν το χαμούρι και γέμιζαν τις τσαντήλες ή τους ντρουβάδεε και τοποθετούσαν τη μα τσαντιλα πάνω στην άλλη στο πιεστήριο. Κάτω από την πλάκα του πιεστηρίου τοποθετούσαν δέκα περίπου τσαντίλες η μια πάνω από την άλλη, γεμισμένες με την ανάλογη ποσότητα πολτοποιημένης ελιάς Έπειτα κατέβαζαν το πιεστήριο με το χέρι η γυρίζοντας τον κορμό (μανέλα) δυο και τρεις Λυτριβάριδες μαζί. Επειδή όμως η πίεση και πάλι δεν ήταν αρκετή, έδεναν το ξύλο με ένα χοντρό καραβόσκοινο και το γύριζαν γύρω από τη Μανέλα, που είχε τρύπα στη μέση όπως είπαμε, και έμπαινε κι εκεί ένα κοντό χοντρό καδρόνι. Πάνω σε αυτό το καδρόνι έριχναν το στήθος τους δυο λαδωμένοι σαν ποντίκια εργάτες, προσπαθώντας να μαζέψουν όσο ήταν δυνατόν περισσότερο το καραβόσκοινο και να δώσουν μεγαλύτερη πίεση στο πιεστήριο. Όταν ολοκληρωνόταν η πίεση το παράταγαν κι έπεφταν σαν τσουβάλια πάνω στα «λιοκόκκια» για να ξεκουραστούν.

Δείτε  Η Γυναίκα της Μάνης

Το λάδι ελαφρύτερο ανέβαινε στην επιφάνεια και το συνέλλεγαν με ειδικό κάνιστρο,

Έπειτα από την πίεση των τσαντήλων, αδειάζονταν τα «λιοκόκκια» και συνεχιζόταν όλη η διαδικασία από την αρχή, ώσπου τελείωνε ο καρπός του νοικοκύρη για να γίνει ο «μέτρος» από τον «καραβοκύρη».Ο κατσίγαρος ετρεχε απο κάτω και έβγαινε σε μία μεγάλη Λακούδα σε εξωτερικό χώρο οπού μέσω χαντακιού πήγαινε σε άλλη που ήταν λιγο πιο μακριά σε περιπτωση που γέμιζέ η πρώτη που ήταν έξω απο το λιτριβίο. Επειδή τούτο γινόταν σε απρόβλεπτη ώρα, μέρα ή νύχτα, και έπρεπε στη συνέχεια να ρίξει άλλος νοικοκύρης τον καρπό του, έβγαινε στη πόρτα του λιοτριβιού ο καραβοκύρης με ένα χωνί στο στόμα και καλούσε το νοικοκύρη που τέλειωσε ο καρπός για το «μέτρο» και τον επόμενο για να παραβρεθεί στο ρίξιμο του δικού του καρπού.

Η όλη διαδικασία της ελαιοπαραγωγής τελείωνε με τη μεταφορά του λαδιού με τουλούμια στο σπίτι του νοικοκύρη-Πελάτη, αφού προηγουμένος για το καλό έκοβαν ένα καρβέλι φρέσκο ψωμί και βουτουσανε τις φέτες μέσα στο φρέσκο ελαιόλαδο που μοσχοβολούσε, δοκιμάζοντας το με καμιά ρεγγα.Το λάδι τρώγονταν ατόφιο αλλά και φώτιζε παλιά σπίτια και εκκλησίες της Μάνης με Τα λυχναράκια και φυτίλια απο βαμβάκι ή πανί.(όπως το Συγκεκριμένο λιτριβίο με τις Λυχνάρες που είχαν τρία φιτίλια).Το λάδι δεν ήταν για τους Παππούδες μας ένα προϊόν, όπως όλα τα άλλα. Ήταν η ζωή τους. Με λάδι ψωνίζανε από τα Τότε Μαγαζιά του Μεζάπου και τη Κοίτας και με λάδι πληρώνανε σχεδόν τους πάντες. Βασική τροφή τους αλλά και σπουδαίο γιατρικό στον πόνο του αυτιού, της κοιλιάς, των αρθρώσεων. Έτσι η μέρα που θα βγάζανε-τρυγούσανε τις ελιές ήταν εξόχως σημαντική.

Όποιος είχε το λάδι του και το ψωμάκι του, είχε τα βασικά, δε φοβόταν. Έπειτα τα σπίτια, τότε είχαν και κάτι άλλο: το παστό(συγκλινο) τους, το τυρί τους, τις κότες τους,το γάλα τους, τα μποστάνια τους κλπ. μια άλλη ζωή..Δύσκολη..πολύ κοπιαστική αλλά αγνή με Λόγο- Μπέσα..και το «κορώνα μου» το λέγάνε και «γέμιζε» ο στόμα τους…

Το Συγκεκριμένο παλιό χειροκίνητο λιτριβείο του Παππού μου Μιχάλη.Λ. Γεωργόπουλου στη Κάτω Γαρδενίτσα είναι ένα απο τα τελευταια που υπάρχουν στη Μάνη αν όχι το Μοναδικό, Ανέγγιχτο απο το χρόνο παρόλο που έχει κλείσει απο τότε που πρωτοβγήκανε τα Μηχανοκίνητα-ηλεκτροκίνητα εργοστάια-Λιτριβία.

Πηγή: https://www.facebook.com/Gardenitsa.Mani/posts/1630894527161138:0

Θα θέλαμε το σχόλιο σας:

Σχόλια

H Iστοσελίδα Όμορφη Μάνη έχει σαν στόχο να αναδείξει σε ένα πιο ευρύ κοινό την ιστορία και τις φυσικές ομορφιές της Μάνης.Ειδήσεις, φωτογραφίες, κοινωνικές εκδηλώσεις που αφορούν την Μάνη , μπορείτε να μας τα αποστείλετε στο mail omorfimani@gmail.com και εμείς θα τα δημοσιεύσουμε άμεσα με την αναφορά της πηγής.Σας ευχαριστούμε για την επίσκεψη.

Write A Comment