Σωκράτης Κουγέας: «Μανιάτης φιλόλογος και ιστορικός

Μανιάτης φιλόλογος και ιστορικός που γεννήθηκε στους Δολούς της Έξω Μάνης (νυν Δήμος Αβίας) το 1877 και πέθανε στην Αθήνα το 1966. Φοιτητής ακόμα της φιλολογίας συνδέθηκε με το παλαιογραφικό φροντιστήριο του Σπυρίδωνα Λάμπρου, τον οποίο ο Κουγέας συνόδευσε στις επιστημονικές του αποστολές στο Άγιο Όρος. Σπούδασε φιλολογία στο πανεπιστήμιο της Αθήνας και συνέχισε τις σπουδές του στη Γερμανία. (1904 – 1909). Υπηρέτησε σε σχολεία σαν καθηγητής στη μέση εκπαίδευση ως το 1918, οπότε διορίστηκε καθηγητής της αρχαίας ιστορίας στο πανεπιστήμιο της Αθήνας, θέση που κράτησε ως το 1947. Από το 1929 έγινε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Τα επιστημονικά δημοσιεύματα του Κουγέα αναφέρονται κυρίως στην επιγραφική, στην παλαιογραφία, στην ιστορία της Μάνης και στη νεοελληνική ιστορία και φιλολογία.

Ο Σωκράτης Κουγέας (αριστερά) με τον Πατέρα της λαογραφίας Νικόλαο Γ. Πολίτη. Όρθιοι ο Κωστής Παλαμάς και ο καθηγητής Λατινικής Φιλολογίας Σπύρος ...Φώτο Μani.org
Ο Σωκράτης Κουγέας (αριστερά) με τον Πατέρα της λαογραφίας Νικόλαο Γ. Πολίτη. Όρθιοι ο Κωστής Παλαμάς και ο καθηγητής Λατινικής Φιλολογίας Σπύρος …Φώτο Μani.org

Μεταξύ άλλων δημοσίευσε: «Περί των Μελιγκών του Ταϋγέτου εξ αφορμής βυζαντινής επιγραφής εν Λακωνία» 1950, «Ιστορικαί πηγαί δια την ηγεμονίαν στη Μάνη» 1961, «Ιστορία του Γυθείου», «Η διαθήκη του Γ. Μαυρομιχάλη» 1955, «Ο Μητροπολίτης Ιγνάτιος Μονεμβασίας και Καλαμάτας» 1957, «Ο Ιατρός του Μυστρά Ηλίας Δόξας» 1960, «Τρεις κτητορικαί επιγραφαί Ζαρνάτας» 1965 κ.α.

Το βιβλίο του περί του «Καισαρείας Αρέθα» (1913) παραμένει ακόμα βασικό βοήθημα για τη μελέτη της αναγέννησης των κλασικών σπουδών στο Βυζάντιο κατά τον 9ο και 10ο αι. Τέλος ο Κουγέας μαζί με τον Κ. Άμαντο ήταν συνεκδότης του έγκριτου ιστορικοφιλολογικού περιοδικού «Ελληνικά» (1928 – 1939).

Αφιέρωμα του Γ. Φτέρη στον Σωκράτη Κουγέα:

….Εσημείωσα στην αρχή ότι στο «Μανιάτικο Βίωμα» θα περιλάβω και μερικές επίσης πνευματικές μορφές Λακώνων.Αλλά αισθάνθηκα τότε έντονα την ανάγκη να κάμω μια εξαίρεση για έναν από τους ζωντανούς Λάκωνες , τον καλύτερο τον «κάλλιο» καθώς λέμε στη Μάνη.Τον άλλοτε καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Ακαδημαϊκό κ. Σωκράτη Κουγέα, τον «μπάρμπα Σωκράτη».Και χρησιμοποιώ την προσαγόρευση του «μπάρμπα», όχι με την σημασία του συγγενικού βαθμού, αλλά σαν κάτι που μούδινε την αίσθηση της οικειότητας όπως η συγγένεια.

Στο μεταξύ ο Σωκράτης Κουγέας πέθανε, αλλά εγώ τον θυμάμαι πάντα σαν να ήταν ζωντανός.

Μέσα στο παρακάτω σημείωμα, δεν πρόκειται βέβαια να μιλήσω για το έργο του, που το γνωρίζει άλλωστε και το τιμά όλος ο πνευματικός κόσμος.Θα περιοριστώ μόνο σε μια νεότερη έκδοση του, ένα βιβλίο με στίχους άμεσου μανιάτικου ενδιαφέροντος, που τους μαθαίναμε στον τόπο μας από παιδιά.Όχι από φυλλάδες, από την προφορική κυκλοφορία τους.Και που για τούτο δεν μπορούσα ένα τέτοιο βιβλίο να το παραλείψω , να τ΄αφήσω αμνημόνευτο εδώ.

Εννοώ τα Μανιάτικα Ιστορικά Στιχουργήματα του Νικήτα Νηφάκη (1748-1818 περίπου) που βγήκαν από χειρόγραφους κώδικες, με προλεγόμενα και σημειώσεις του Σωκρ. Κουγέα.

Η σημασία των στιχουργημάτων αυτών, γράφει ο εκδότης στην Εισαγωγή, έγκειται στο ιστορικό, το λαογραφικό και το κοινωνιολογικό τους περιεχόμενο.«Εξαυτού και άγνωστα ή λανθάνοντα πράγματα διδασκόμεθα και περί γνωστών ιστορικών προσώπων και γεγονότων νέας μανθάνομεν ειδήσεις.Μεγίστην δ΄έχει αξίαν το εις έμμετρα τούτα κείμενα αφθόνως εγκατεσπαρμένον λαογραφικόν στοιχείον, έθιμα και συνήθειαι του βίου, παροιμίαι, λαϊκά λογοπαίγνια και σατιρικά σκώμματα, αποκορύφωμα δε τούτων αποτελούν αι τοπωνυμικαί αι δημογραφικαί και άλλαι περί Μάνης ειδήσεις αφορώσαι εις την οικιακήν και αγροτικήν του τόπου οικονομίαν«.

Δείτε  Παναγιώτης Βλαχάκος:" Α Θ Α Ν Α Τ Ο Σ "

Τονίζεται επίσξς ότι με τις δημώδεις λέξεις που χρησιμοποιούνται από τον Νηφάκη, πλουτίζεται σημαντικά ο λεξικογραφικός μας θησαυρός. Αναδημοσιεύω ένα απόσπασμα , την αρχή των στιχουργημάτων.

Μεγάλο βουνό βρίσκεται επάνω στο Μορία

στον τόπο της Λακωνικής, ωσάν την Πιερία.

Ταϋγετον τον έλεγαν οι παλαιοί Σπαρτιάτες

και Μακρυνόν τον λέγουσι Ηλίαν οι Μανιάτες.

Είναι και άλλα περισσά βουνά μικρότερα του

από τον Κάβο Ματαπά εώς εκεί κοντά του.

Σ ΄αυτά τα όρη φύγανε αι μαυροί Σπαρτιάτες

και είναι αυτοί που λέγονται την σήμερον Μανιάτες.

Για να φυλάξουν την ζωή και την Ελευθερία,

έκτισαν χώρες στα βουνά και περισσά χωρία.

Δεν ήτο φυσικόν σ΄αυτούς να γίνουν σκλάβοι, δούλοι,

αλλά να είναι λεύτεροι, γιατί δεν ήταν μούλοι,

αλλά ήταν Σπάρτης γνήσια παιδιά τα καημένα

και λεύτερα γεννήματα και καλομαθημένα.

Για τούτο χώρες έκτισαν στα όρη και χωρία

και ζουν εώς την σήμερον εις την ελευθερία.

Ετούτων εγώ βούλομαι να γράφω ιστορία

και χώρες και τα ήθη τους, ιντράδες και χωρία.

Επτά και δέκα και εκατόν είναι όλα τα χωρία

όπου κρατούν τα άρματα και την ελευθερία.

Και μονομίας δύσκολον είναι να ημπορέσω

να τα συγγράψω ακριβώς, αν δεν τα διαιρέσω.

Και δια τούτο, το λοιπόν, την Μάνη κάμνει χρεία

να την εξεχωρίσομεν εις μέρη μόνον τρία.

Το μέρος το Ανατολικόν λέγεται Κάτω Μάνη,

Τα άλλα δυο , τα δυτικά, Έξω και Μέσα Μάνη.

Τώρα λοιπόν ας γράφωμεν δια το κάθε ένα

ιντράδες, χώρες, ήθη τους και όλα ένα προς ένα….

Ύστερα αναφέρονται οι διάφοροι τόποι της Μάνης με τα ονόματα των χωριών και των αρχηγών, περιγράφονται οι πιο χαρακτηριστικές μανιάτικες συνήθειες , ακόμη και τα μανια΄τικα ελαττώματα-οι διχόνοιες, οι ασυμφωνίες.Όλα όμως αυτά όσο δεν βρίσκεται σε κίνδυνο η ελευθερία, που είναι η ατμόσφαιρα τους, η τιμή τους και η περηφάνια τους .Γιατί τότε παραμερίζονται τα πάντα και ξεσηκώνονται όλοι σαν ένας άνθρωπος, έτοιμοι για κάθε αγώνα και τον πιο σκληρό.Έτσι τελειώνουν τα ιστορικά στιχουργήματα:

Αλλ΄όταν τις αλλόφυλος, αν ήθελε θελήσει 

να έρθει στην πατρίδα τους για να τους πολεμήσει,

ετότες συμφωνούν ευθύς και τρέχουν σαν θηρία 

να δείξουν την ανδρεία τους και την ελευθερία.

Αφιέρωμα του Γιώργου Φτέρη. Βιβλίο : «Μάνη Πατρίδα μου»

Θα θέλαμε το σχόλιο σας:

Σχόλια

Σχετικά με Όμορφη Μάνη

H Iστοσελίδα Όμορφη Μάνη έχει σαν στόχο να αναδείξει σε ένα πιο ευρύ κοινό την ιστορία και τις φυσικές ομορφιές της Μάνης.Ειδήσεις, φωτογραφίες, κοινωνικές εκδηλώσεις που αφορούν την Μάνη , μπορείτε να μας τα αποστείλετε στο mail omorfimani@gmail.com και εμείς θα τα δημοσιεύσουμε άμεσα με την αναφορά της πηγής.Σας ευχαριστούμε για την επίσκεψη.

Δείτε όλα τα άρθρα του/της Όμορφη Μάνη →

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *